ฟัน Teeth
ฟันมีหน้าที่ช่วยเตรียมอาหารให้พร้อมสำหรับการย่อย โดยตัด และบดอาหารให้ละเอียดเพื่อเหมาะแก่การดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย ภายในฟันมีเซลล์ที่มีชีวิต เส้นประสาท และหลอดเลือด เราจึงต้องดูแลสุขภาพฟันให้ดี เพื่อป้องกันมิให้ฟันผุหรือร่วงหลุดไปส่วนต่าง ๆ ของฟัน
ฟันแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ได้แต่- ตัวฟัน (crown) เป็นส่วนที่โผล่พ้นเหลือกเราสามารถมองเห็นได้
- รากฟัน (root) เป็นส่นวที่ฝังอยู่ในกระดูกขากรรไกร ซึ่งอาจมี 1 รากหรือ 2 ราก หรือ 2 รากก็ได้
- คอฟัน (neck) เป็นส่วนที่เชื่อมระหว่างตัวฟันและรากฟัน
โครงสร้างฟัน
ชนิดของฟัน
ฟันผู้ใหญ่แบ่งออกเป็น 4 ชนิดโดยมีรูปร่างต่างกันไปตามหน้าที่| ฟันตัด (incisor) เป็นฟันหน้า มีลักษณะคมใช้สำหรับตัดหรือแทะอาหาร |
 |
| ฟันเขี้ยว (canine หรือ cuspid) มีลักษณะคล้ายกรวยแหลม ใช้สำหรับฉีกอาหาร |
|
| ฟันกรามน้อย (premolar หรือ bicuspid) มีหน้าที่ตัดแบนกว้าง ทื่อ ทำหน้าที่บดเคี้ยวอาหาร |
|
| ฟันกราม (molar) มีหน้าตัดกว้างกว่าฟันกรามน้อย ใช้บดเคี้ยวอาหารเช่นกัน |
ฟันกรามซึ่ที่ 3 ซึ่งอยู่ในสุดของขากรรไกรเป็นฟันกรามซึ่สุดท้ายที่จะงอกขึ้นมาเมื่อคนเราอายุประมาณ 17-21 ปี เนื่องจากเป็นฟันที่งอกขึ้นมาเมื่อราโตเป็นผู้ใหญ่แล้ว บางครั้งจึงเรียกมันว่า ฟันแห่งสติปัญญา (wisdom teeth)
ฟัน 2 ชุด
ฟัน 1 ชุดเราเรียกว่า ชุดฟัน ตลอดชีวิตของคนเราจะมีฟัน 2 ชุด ชุดแรก เรียกว่า ฟันน้ำนม (deciduous teeth หรือ milk teeth หรือ baby teeth) มีทั้งหมด 20 ซี่ โดยเริ่มขึ้นตั้งแต่ อายุ 6 เดือน
ในช่วงระหว่าง 6-12 ขวบ ฟันน้ำนมจะเริ่มหลุด และมีฟันแท้ (permanent teeth) งอกขึ้นมาแทนที่ ซึ่งมีทั้งหมด 32 ซี่ แต่ในบางคนอาจงอกไม่ครบขาดไป 1-2 ซึ่
ฟันผุ
ในช่องปากของเราทุกคนจะมีเชื้อแบคทีเรียอาศัยอยู่เมื่อมีอาหารหวาน แบคทีเรีย จะแบ่งตัวอย่างรวดเร็วแล้วสร้างสารเหนียวเกาะติดอยู่บนผิวฟัน เรียกว่า พลัค เมื่อมีเศษอาหารติดตาาซอกฟัน แบคทีเรียจะใช้เป็นอาหารและสร้างกรดมาทำลายเนื้อฟันทำให้ปวดฟันและฟันผุ ดังนี้| 1. อาหารหวานทำให้แบคทีเรีย เจริญเติบโตเกาะติดฟัน และสร้างกรดมาทำลายเคลือบฟัน |  |
| 2. หากไม่ได้รับการแก้ไข กรดจะทำลายเคลือบฟันไปถึงเนื้อฟัน | |
| 3. เมื่อฟันผุลึกลงไปถึงโพรงฟันที่มีเส้นประสาทจึงเริ่มปวดฟัน | |
| 4. แบคทีเรียในปากเข้าไปในโพรงฟัน ทำให้รากฟันอักเสบ |
ค้นพบด้วยตัวเอง
เราสามารถตรวจสอบคราบแบคทีเรียที่เกาะติดฟันได้โดยใช้ยาเม็ดย้อมคราบฟัน แปรงฟันให้สะอาด จากนั้นอมยาเม็ดย้อมคราบฟัน ทำตามวิธีการที่แนะนำบนฉลากหากแปรงฟันไม่สะอาดจะเห็นสีย้อมติดบนคราบพลัคหรือเศษอาหารบนฟันสุขภาพฟัน
แบคทีเรียในปากยังทำให้เกิดโรคเหงือกหรือเหงือกอักเสบอีกด้วย ซึ่งจะมีเลือดออกตามไรฟันง่าย หากลุกลามไปถึงเอ็ดยึดปริทันต์หรือกระดูกขากรรไกรจะทำให้ฟันโยกหรือหลุดง่ายวิธีดูแลสุขภาพฟันที่ดีที่สุดคือ หมั่นแปรงฟันให้สะอาด วันละ 2 ครั้ง ยาสีฟันส่วนใหญ่มักจะมีสารฟลูออไรค์ผสมอยู่ด้วย สารนี้ช่วยป้องกันเคลือบฟัน เพิ่มแร่ธาตุให้เคลือบฟันและยับยั้งแบคทีเรียไม่ให้สร้างกรดจึงเป็นการสร้างความแข็งแรงให้แก่ฟัน
เกี่ยวข้องกัน ทันตกรรมบูรณะสำหรับประชาชนทั่วไป
แปลโดย นายแพทย์อภิชัย ชัยดรุณ
ภาพ usborne quicklinks
